طرح اشتغال خانگی، پز اداری است

روزنامه شرق: طرح مشاغل خانگی در دیماه گذشته از سوی وزارت کار مطح شد اما هنوز دیدگاه مشخصی از سوی صاحب نظران اعلام نشده است. ابهامات اساسی که در این طرح وجود دارد باعث شده است که افراد مختلف از زوایای گوناگون این طرح را مورد نقد قرار دهند.

زهرا صدر اعظم نوری، اولین شهردار زن یکی از مناطق پایتخت درباره توسعه مشاغل خانگی می گوید: "با توجه به بافت اداری در کشور ما، طرح مشاغل خانگی بیش از آنکه قابل انجام به نظر برسد به نوعی پز اداری است." پیش از این مشاور شهردار تهران در امور بانوان اعلام کرد توسعه مشاغل خانگی از اولویت های ستاد توانمندسازی زنان سرپرست خانوار است.

براساس این طرح، مشاغل خانگی آن دسته از فعالیت هایی هستند که توسط عضو یا اعضای خانواده در فضای مسکونی و در قالب یک طرح کسب و کار بدون مزاحمت و ایجاد اخلال در آرامش واحدهای مسکونی همجوار شکل می گیرد و منجر به تولید خدمت یا کالای قابل عرضه در بازار خارج از محیط مسکونی می شود. در این طرح امتیازاتی برای مشاغل خانگی در نظر گرفته شده است که از جمله آنها می توان به معافیت های مالیاتی، معافیت عوارض اداری و تجاری، پرداخت وام قرض الحسنه اشتغال و ایجاد بازارهای محلی برای عرضه محصولات خانگی اشاره کرد.

این طرح پس از طرح بنگاه های زودبازده مطرح شده است و بیشتر از یک هزار میلیارد تومان بودجه به آن اختصاص داده اند. مسئولان بر این باورند که با اجرای این طرح می توانند بیش از یک میلیون فرصت شغلی ایجاد کنند. بودجه اختصاص داده شده در طرح بنگاه های زودبازده بیشتر از ۲۰ هزار میلیارد تومان بود و طی مدت ۴ سال تنها حدود ۹۰۰ هزار شغل از طریق آن ایجاد شده است.

مطرح شدن طرح اشتغال خانگی انتقادهایی را به همراه داشته است. مرکز پژوهش های مجلس انتقادهای وارد به این طرح را چنین بیان می کند: "مسائل کسب و کار خانگی می تواند روابط نهاد خانواده را تحت تاثیر قرار دهد و به دلیل متفاوت بودن فضای مسکونی با فضای کسب و کار، آرامش افراد خانواده خدشه دار شده و این مساله باعث بروز اختلاف بین خانواده ها می شود. علاوه بر این افت تحصیلات فرزندان و ایجاد توقع از دولت برای گرفتن امکانات و بروز نارضایتی بین مردم از دیگر تهدیدهای این طرح است."

توران ولی مراد، فعال حقوق زنان و کارشناس مسائل اجتماعی معتقد است که مهمترین بخش دخترانی که جویای شغل هستند افراد تحصیلکرده و متخصص هستند و اصل مساله این تخصص هاست که به کار گرفته نمی شود. اگر این طرح یکی از اهدافش این است که این تخصص ها را نادیده بگیرد و آنها را به سمت ساختن گل های چینی و شمع های تزئینی و بافتن لیف و گل سر و... سوق دهد آنوقت است که اشکال ایجاد می شود.

سوابق طولانی کاری زهرا صدر اعظم نوری او را به این نتیجه رسانده است که عمده ترین مسئولیت زنان در بخش های اداری است و با توجه به ساخت اداری که متاسفاه وضع نامطلوبی نیز بر آن حاکم است باید در محیط اداری انجام شود. اگر از بافت اداری با خبر باشیم، چنین طرح هایی را مطرح نمی کنیم.

معاون امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری بر این باور است که ایجاد مشاغل خانگی می تواند در قالب طرح حجاب و عفاف صورت پذیرد و زنان با اشتغال در خانه های خود در محیط امن خانه ها کار کنند.

فریده غیرت، حقوقدان و فعال حقوق زنان در پاسخ به این سوالات که آیا طرح اشتغال خانگی می تواند به طرح حجاب و عفاف کمک کند؟ وآیا این طرح منجر به خانه نشین شدن زنان نمی شود؟ فایده نهایی این طرح را کمک به طرح حجاب و عفاف نمی داند؛ "زنی که در داخل منزل است لزومی ندارد که طرح حجاب و عفاف را رعایت کند. این طرح به بودن زنان در خانه کمک می کند اما در تمام حرفه ها نمی توان از این طرح استفاده کرد و اگر در مشاغل مختلف دقت کنیم متوجه می شویم که تنها در بعضی از آنها امکان در خانه بودن وجود دارد و بسیاری از آنها باید در بیرون از خانه انجام شوند."

مزیم بهروزی، دبیر کل جامعه زینب معتقد است که اشتغال خانگی ربطی به حجاب و عفاف ندارد اما طرح مشاغل خانگی را طرحی مفید ارزیابی می کند و بر این باور است که بوسیله این طرح زنان هم می توانند مسئولیت خانه و خانواده و تربیت فرزندان را به عهده داشته باشند و هم بحث اشتغال خود را پیگیری کنند. از دید او این طرح از تقلیل ساعت کار برای زنان بهتر است و با استفاده از این طرح زنان می توانند حقوق خود را در ازای کاری که انجام می دهند دریافت کنند.

صدر اعظم نوری معتقد است که این طرح پشتوانه ای است برای طرح تقلیل ساعت کار و آن را به شکلاتی تشبیه می کند که در ابتدا شیرین است اما در پایان تلخ می شود و می گوید این طرح فرهنگی را ترویج می کند که کارفرمایان به سمت آقایان بروند و زنان در عرصه های اجتماعی حذف شوند. در سیستم اداری امروز زنان نمی توانند در خانه ها بنشینند و کارها را در منازل انجام دهند و اگر این طرح بر زنان تاکید می ورزد هدفش حذف آنها در عرصه های اجتماعی است.

اکنون بیش از ۶۳ درصد از دانشجویان دانشگاه ها در رشته های مختلف را زنان تشکیل می دهند. یکی از علل بروز این پدیده را می توان گرایش زنان برای حضور در عرصه های اجتماعی دانست و قابل پیش بینی خواهد بود که قشر زنان تحصیلکرده تمایلی نسبت به این طرح نشان ندهد. بنفشه صدیق از اعضای انجمن ملی زنان کارآفرین بر این باور است که این طرح هیچگونه مغایرتی با تحصیلات ندارد؛ "این مساله که زنان تحصیلکرده توقعشان از بازار کار بالا می رود و انتظار آنها بر این است که به شکل بهینه از آنها استفاده شود یک بحث فرهنگی است. اگر چنین فرصت هایی برای زنان تحصیلکرده فراهم نشده می توانند از طرق دیگری وارد شوند و اشتغال خانگی یکی از راه هایی است که می تواند به آنها در زمینه اشتغال کمک کند."

توران ولی مراد نگاهی متفاوت به این مساله دارد. ولی مراد بر این باور است که در تعریف فعلی از اشتغال خانگی تخصص در آن مد نظر نیست و فرصت شغلی برای کسانی که تخصص های خاص دارند نیست؛ " بیشتر کارهای یدی با فروش فصلی است، اگر به فروش برود. در حال حاضر مساله اصلی بیکاری فارغ التحصیلان دانشگاه هاست که برای آنها فرصت کار ایجاد نمی شود."

در نهایت آن که، زهرا صدر اعظم نوری معتقد است این طرح در اروپا نیز به طور کامل اجرا نشده اسن و در ایران نیز باید در قسمت های اندکی اجرا شود و نباید با این همه سر و صدا و به شکل کلی باشد.

توران ولی مراد راه حل معضل بیکاری زنان را چنین بیان می کند: "به نظر من با ایجاد "بنیاد کارآفرینی زنان" می توان به گونه ای برنامه ریزی و امکانات حمایتی گسترده منسجم فراهم کرد، که به وسیله آن هم برای تحصیلکردگان و هم انواع و اقسام شغل ها که مشاغل خانگی هم بخشی از آن می شود فرصت ها و امکانات و تسهیلات برای کارآفرینی ایجاد شود."

فریده غیرت، با نگاهی متفاوت به ارزیابی این طرح می پردازد و معتقد است که طرح اشتغال خانگی راه حل نیست اما راه خوبی است برای آن که بحث اشتغال زایی زنان را در جامعه مطرح کند و زنان بازده کار خود را در بیرون از محیط خانه دریافت کنندو به طور کلی آن را طرح مفیدی ارزیابی می کند.

بی توجهی به مشکلات اساسی که در این طرح دیده می شود این گمانه را افزایش می دهد که طرح اشتغال خانگی نه یک راهکار برای حل مساله بیکاری، بلکه تلاشی برای پاک کردن معضل بیکاری زنان و تلاشی است برای پوشاندن ضعف ها و ناکارآمدی های مدیریتی در سطح جامعه که از تخصص زنان بهره نمی برد و با به وجود آوردن شغل های کاذب سعی در حل معضل بیکاری زنان دارد.